يمين رود هاليس با دولت مقتدر و جنگجوى ليديه روبرو گرديد . دولت ليديه مبادى احوال ليديها از مسائلى است كه تحقيقات و تفتيشات اخيره معلومات زياد در آن باب بدست داده است و انتظار داريم كه كاوشهاى مأمورين امريكائى در سارد نيز بر آن معلومات بيفزايد . بدوا در سفر پيدايش « 1 » تورات گفته شده كه اين جماعت از نژاد سامى بوده و همين رأى مقبول بود و ليكن امروز عقيده بر اينست كه قوم مزبور كه محل توجه ميباشند از سكنهء اصلى آسياى صغير بوده كه نه سامى محسوب ميشدند و نه آريان بودند « 2 » . ولى بايد در نظر داشت كه گفته‌هاى تورات راجع بملل مختلفه و منسوب داشتن آنها به پسران مختلف نوح بيشتر از نظر سياسى بوده است نه نژادى . از بنى سام خاندان سياسى بوجود آمده كه مركز آن آشور بود و ما ميدانيم كه ليديه جزو متصرفات آشور بانيپال و اهالى مطيع و فرمانبردار وى بودند . طوائف آريانى بريگ‌ها يا فريگىها كه با يونانيها قرابت داشتند از ولايات تراس به آناطولى هجوم بردند و متدرجا در جزو سكنهء آنجا كه تابع ايشان شده بودند مستهلك گرديدند . تاخت‌وتازهاى مزبور در صدهء دهم و نهم پيش از ميلاد واقع شد و در صدهء هشتم پادشاه آن ولايت ميداس نام داشت و او همانست كه در تاريخ ميتاى موشكى « 3 » خوانده مىشود در حدود سال 720 قبل از ميلاد پادشاه مزبور با روزاس پادشاه اورارتو متحد شده بجنگ سارگن دوم سلطان آشور رفت و اين جنگ چون واقعهء تاريخى است موقع معتبرى از تاريخ بر ما ثابت مىكند . چون دولت فريژى استقرار يافت طوائف ليدى

--> ( 1 ) - باب 10 ، آيهء 22 - پسران سام - ايلام و آشور و ارفلكشاد و لود و آرام . ( 2 ) - و اين مخصوصا جالب‌توجه است كه نظريات هال را در « تمدن قديم يونان » كه در 1901 چاپ شده است با نظر اخير او در « تمدن باستان شرق نزديك » كه در 1913 به چاپ رسيده باهم مقابل و مقايسه كنيم چه او در بالا واحد بودن ميدا و ميتا را ترديد مىكند برعكس در كتاب اخير كه آن را بدون ترديد قبول مينمايد و بدين ترتيب نشان ميدهد كه علم و اطلاع ما در اين موضوعات پيوسته بسط و توسعه پيدا مىكند « مؤلف » . ( 3 ) - Mita of mushki